Cất công đậy từ 4 giờ sáng một mình bày biện mâm giỗ, vậy mà chị dâu ngủ đến trưa mới lò dò sang, vừa bước vào đã buông câu: ‘Giỗ chạp mà em dâu làm sơ sài quá, tôi ngại thay!’ — Mẹ chồng tôi nghe thấy lập tức chạy ra nói 2 câu khiến chị dâu câm nín…
Tôi tên là Lan, về làm dâu nhà chồng đã gần bốn năm. Nhà chồng tôi ở một xã nhỏ ngoại thành Hà Nội, nơi ai cũng giữ phong tục, đặc biệt chuyện giỗ chạp. Mỗi năm nhà có hai cái giỗ lớn, một cái bên nội, một cái bên ngoại.
Anh trai chồng lấy vợ được ba năm. Chị dâu tên Hằng, người thành phố, miệng lưỡi sắc sảo, ăn nói khéo nhưng… thường chỉ khéo trước mặt người ngoài. Việc nhà chưa bao giờ đụng tay, còn chuyện họ hàng giỗ chạp, chị ít khi mặn mà. Năm ngoái chị bảo bận đưa con đi học thêm; năm kia thì kêu cảm cúm. Bố mẹ chồng thấy thế cũng đành cho qua.
Hôm giỗ, 4 giờ sáng tôi đã dậy. Trời còn tối đen, sương giăng lạnh buốt. Tôi bật đèn nhà bếp, nhìn quanh mà thấy gian bếp rộng quá mức cho một mình tôi. Cá chép đã mua từ hôm trước, gà sống tôi còn phải cắt tiết làm. Rau củ rửa, thịt ướp, xôi đồ, canh măng ninh… từng thứ một tôi tính toán trong đầu như một cái lịch trình.
Khi tiếng gà gáy lần cuối, trời đã sáng rõ. Tôi đã mổ xong gà, luộc nồi đầu tiên, đồ xôi được nửa chừng, còn thịt kho thì đang rim trên bếp. Mẹ chồng cứ chốc chốc lại bảo:
– Hằng nó bảo dậy sớm lắm mà… Sao vẫn chưa thấy sang nhỉ?
Tôi biết thừa. Chắc chị còn đang cuộn trong chăn điều hoà, mấy giờ hôm nay mới mở mắt.
Đến 9 giờ, họ hàng bắt đầu lác đác tới. Mẹ chồng tôi sốt ruột, gọi cho chị dâ
– Hằng à, con dậy chưa? Giỗ rồi, sang phụ em nó đi.
Không biết chị nói gì bên kia, chỉ thấy mẹ chồng nhíu mày:
– Ừ… thế thôi, sang sớm nhé.
Tôi đoán chị lại bảo đang chuẩn bị. Nhưng rồi 10 giờ trưa, sân đầy người, bàn ghế đã bày, thức ăn tôi nấu xong gần hết, vẫn chẳng thấy chị đâu.
Đến gần 11 giờ, tôi đang lau lại đĩa hoa quả thì nghe tiếng xe ga dựng ngoài cổng. Chị dâu xuất hiện trong bộ váy ngủ áo khoác ngoài, tóc buộc vội, mặt trắng bệch vì chưa đánh son. Chị kéo quai dép lẹp kẹp đi vào, ngáp một cái rõ dài.
– Em dâu dậy sớm thế? – chị nói, giọng như vừa mới ngủ dậy – Ơ, mà mâm này sơ sài thế? Cả giỗ lớn nhà mình mà làm vậy à? Tôi ngại thay!
Sân nhà lúc đó đông kín người.
Mấy bác họ, mấy cô chú hàng xóm đang đứng quanh bàn bếp giúp bày bát đũa.
Câu nói của chị Hằng vang lên rõ mồn một, khiến không khí khựng lại vài giây.
Tôi đứng sững, tay vẫn cầm chiếc khăn lau.
Suốt từ 4 giờ sáng đến giờ, tôi gần như chưa ngồi xuống một phút nào.
Mâm gà luộc vàng óng, đĩa xôi gấc đỏ au, bát canh măng nghi ngút khói, cá chép om dưa, thịt kho trứng… tất cả bày kín cả bàn.
Thế mà chị dâu vừa bước vào đã buông một câu:
“Giỗ chạp mà làm sơ sài quá, tôi ngại thay!”
Vài người họ hàng nhìn nhau ái ngại.
Tôi còn chưa kịp nói gì thì mẹ chồng tôi từ trong nhà bước ra.
Bà chắc đã nghe hết.
Mặt bà không hề giận dữ, nhưng ánh mắt thì sắc lạ thường.
Bà nhìn chị Hằng một lúc rồi hỏi rất bình thản:
“Con sang từ lúc mấy giờ?”
Chị Hằng hơi khựng lại, nhưng vẫn cười gượng:
“Con… con bận trông con nhỏ nên ngủ muộn chút thôi ạ.”
Mẹ chồng tôi gật đầu chậm rãi.
Rồi bà nói hai câu mà sau này cả họ còn nhắc lại:
“Ừ. Vậy chắc con không biết.”
Bà chỉ tay về phía mâm cỗ.
“Tất cả những thứ con chê sơ sài này…”
“…đều do em dâu con dậy từ 4 giờ sáng làm một mình.”
Chị Hằng cứng người.
Nhưng mẹ chồng tôi chưa dừng lại.
Bà nói tiếp, giọng vẫn nhẹ nhưng từng chữ rõ ràng:
“Còn con…”
“…11 giờ mới sang, tay không, rồi đứng chê.”
“Vậy theo con, ai mới là người nên thấy ngại?”
Cả sân im phăng phắc.
Chị Hằng đỏ bừng mặt.
Một bác họ đứng gần đó khẽ ho một tiếng, rồi cười xòa:
“Ôi dào, Lan nó đảm lắm. Sáng tôi sang đã thấy nó làm từ tờ mờ rồi.”
Một cô khác cũng nói:
“Đúng đấy, mâm này mà bảo sơ sài thì chắc nhà hàng cũng chịu.”
Những lời đó như đổ thêm nước vào sự xấu hổ của chị Hằng.
Chị đứng lặng vài giây, rồi lí nhí:
“…Con… con chỉ nói vậy thôi…”
Nhưng mẹ chồng tôi đã quay sang tôi, giọng dịu hẳn:
“Lan, con ngồi nghỉ chút đi. Từ sáng đến giờ vất vả rồi.”
Bà quay lại nói với chị Hằng:
“Con vào bếp rửa bát phụ em đi.”
Chị Hằng cúi đầu, không nói thêm được câu nào.
Lần đầu tiên từ ngày tôi về làm dâu…
Tôi thấy chị dâu im lặng hoàn toàn trước mặt cả họ.
Còn mẹ chồng tôi, khi đi ngang qua tôi, bà khẽ nói nhỏ một câu khiến tôi ấm lòng suốt cả buổi giỗ:
“Nhà này ai làm gì, mẹ đều nhìn thấy hết.”